آیا در نزدیکی مقصد من، جای پارک مناسب پیدا می‌شود؟! این سوالی است که اکثر شهروندانی که قصد استفاده از خودروی شخصی برای سفر به مناطق مختلف کلانشهرها را دارند، با آن روبرو هستند. برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که اصولا چرا شهروندان از خودروی شخصی برای سفرهای درون شهری استفاده می‌نمایند؟!
گسترش زندگی شهری و به تبع آن توسعه جغرافیایی و جمعیتی شهرها، لزوم توجه به زیرساخت‌های لازم جهت تامین نیازهای شهروندان را بیش از پیش برجسته ساخته است. افزایش فاصله میان محل زندگی و محل فعالیت افراد و لزوم تردد بین نقاط مختلف شهر جهت انجام امور مختلف نظیر کار، خرید، تفریح و مواردی از این دست، سبب افزایش سرانه سفرهای درون شهری نسبت به گذشته گردیده است.
با علم به این موضوع، کشورهای توسعه یافته به این نتیجه رسیده‌اند که همگام با توسعه جغرافیایی و جمعیتی شهرها، زیرساخت‌های حمل و نقلی و به ویژه مدهای حمل و نقل همگانی باید توسعه یابد و چه بسا، به منظور جبران کمبودهای گذشته، نرخ رشد زیرساخت‌ها باید بسیار بالاتر از نرخ توسعه شهر باشد.
توجه ویژه به توسعه حمل و نقل همگانی شامل توسعه خطوط مترو و اتوبوس در کنار ترویج فرهنگ استفاده از حمل و نقل پاک نظیر دوچرخه و افزایش هزینه مالکیت و استفاده از خودروی شخصی، سبب گردیده است که در بسیاری از کلانشهرهای پیشرفته، عملا استفاده از خودروی شخصی در اولویت آخر شهروندان قرار گیرد.
اما در کشورهای کمتر توسعه یافته، شرایط تا حدی متفاوت است. در بسیاری از این کشورها، بالا بودن نرخ رشد شهرنشینی و مهاجرت به کلانشهرها سبب بروز ضعف مفرط در زیرساخت‌های حمل و نقل همگانی و عقب ماندگی این بخش گردیده است. این موضوع در کنار پایین‌بودن نسبی هزینه استفاده از خودروی شخصی، سبب گردیده است که بسیاری از شهروندان، استفاده از خودروی شخصی را به استفاده از حمل و نقل همگانی ترجیح دهند و حتی بعضا در مسیرهایی که امکان استفاده از حمل و نقل همگانی و جود دارد، با هدف گریز از شلوغی و آسایش بیشتر، از خودروی شخصی استفاده نمایند.
بررسی ریشه‌های این مشکل و ارائه راهکارهای مناسب برای آن، موضوعی است که در مقاله جداگانه‌ای به آن خواهیم پرداخت. آنچه در این مقاله مورد توجه ما قرار دارد، نتایج حاصل از این اتفاق در شرایط امروز کلانشهرها و ارائه راهکارهایی برای آن در شرایط کنونی است.
با خودرو یا بی خودرو؟! مساله این است!
یقینا برای شما هم به دفعات پیش آمده است که برای انجام کاری، مجبور به انجام سفر درون شهری بوده‌اید. در این شرایط، انتخاب شیوه سفر، یکی از سوالاتی است که باید پیش از آغاز سفر به آن پاسخ بگویید. در صورتی که مالک وسیله نقلیه شخصی باشید، یقینا استفاده از خودروی شخصی، یکی از گزینه‌هایی است که به آن فکر می‌کنید. با افزایش فاصله مبدا و مقصد و لزوم تغییر مد سفر در صورت استفاده از حمل و نقل همگانی (مثلا لزوم استفاده ترکیبی از خطوط مترو و اتوبوس و تاکسی) و به تبع آن افزایش هزینه سفر، گزینه استفاده از خودروی شخصی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. این موضوع در کنار ملاحظات دیگری چون پرهیز از شلوغی موجود در حمل و نقل همگانی، سبب گرایش به استفاده از خودروی شخصی به عنوان روش سفر می‌گردد.
اما سوال دیگری که در اینجا برای بخشی از افراد متناسب با مقصد سفرشان مطرح می‌گردد، این است که آیا در مقصد به جای پارک مناسب دسترسی خواهم داشت؟! پاسخ این سوال، به ویژه در مواقعی که مقصد سفر در مناطق مرکزی یا پرتردد شهر قرار دارد منفی است. اما بر خلاف انتظار، در بسیاری از موارد، حتی این پاسخ منفی نیز افراد را از سفر با خودروی شخصی منصرف نمی کند و چه بسا افرادی که با امید به یافتن جای پارک مناسب احتمالی، کماکان استفاده از خودروی شخصی را به عنوان روش سفر خود برمی‌گزینند.
نتیجه این انتخاب نیز از دو حالت خارج نیست. در موارد بسیار معدود و بر حسب تصادف، فرد ممکن است موفق به یافتن جای پارک مناسب در مقصد بشود. اما در بسیاری از موارد، فرد به دلیل پیدا نکردن جای پارک مناسب، مجبور به پارک غیرمجاز خودرو در معابر منتهی به مقصد می‌گردد! این موضوع، در کنار افزایش احتمالی هزینه‌های سفر فرد به دلیل احتمال جریمه خودرو و حمل خودرو به پارکینگ، مشکلات عدیده‌ای را برای تردد شهروندان در این معابر ایجاد می‌نماید که ترافیک سنگین و افزایش زمان سفر در این معابر از جمله بارزترین این مشکلات هستند.
حل مساله یا پاک کردن صورت مساله؟!
استفاده از خودروی شخصی در سفرهای درون شهری به دلیل تبعاتی نظیر افزایش آلودگی زیست‌محیطی و آلودگی صوتی، افزایش ترافیک و مواردی از این دست، موضوعی است که در تمام دنیا نگرشی منفی به آن وجود دارد و لذا تلاشهای بسیاری جهت کاهش حجم این سفرها در کلانشهرها صورت می‌پذیرد. اما تحقق این خواسته زمانی ممکن است که جایگزین مناسبی برای این روش سفر پیش روی شهروندان قرار داشته باشد. لذا تا زمانی که زیرساخت‌های مناسب حمل و نقل همگانی نظیر خطوط متعدد مترو و اتوبوس با ناوگان کافی در شهر وجود نداشته باشد و کلیه نقاط شهر تحت پوشش این خدمات قرار نگیرند، سخن گفتن از کاهش استفاده از خودروی شخصی بیهوده خواهد بود! چرا که کاهش استفاده شهروندان از خودروی شخصی در این شرایط، تنها منجر به افزایش تراکم مسافران در سامانه‌های حمل و نقل همگانی موجود و در نتیجه کاهش شاخص‌های عملکردی این سیستم‌ها و به تبع آن افزایش نارضایتی شهروندان می‌گردد.
همانگونه که می‌دانیم، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل همگانی، نیازمند سرمایه‌گذاری کلان در مقیاس بالا بوده و اغلب فرآیندی زمانبر است. در این شرایط، یک راهکار مناسب این است که با توجه به نیاز شهروندان به استفاده از خودروی شخصی، شرایطی فراهم شود که به موازات ایجاد و توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل همگانی، امکان استفاده از خودروهای شخصی تا زمان فراهم شدن زیرساخت‌های مناسب حمل و نقل همگانی میسر گردد.
یکی از جنبه‌های این مساله که توجه ویژه‌ای می‌طلبد، فراهم نمودن فضای مناسب جهت پارک خودروها در مناطق مختلف، به ویژه در مناطق مرکزی و پرتردد شهر می‌باشد. همانگونه که پیش‌تر اشاره گردید، مشکل دسترسی به جای پارک مناسب برای خودروهای شخصی، خود منشاء مشکلات دیگری چون ترافیک و آلودگی هوا خواهد بود و لذا اتخاذ تدابیر مناسب برای حل این مساله، تاثیر مستقیمی بر حل بخش دیگری از مشکلات شهر خواهد داشت.
زمان؛ عاملی موثر در انتخاب راهکار
مهم‌ترین راهکاری که برای حل مشکل جای پارک در کلانشهرها به ذهن میرسد، احداث پارکینگ‌های عمومی در مناطق مختلف شهر است. در گذشته، پارکینگ‌های عمومی معمولا زمین‌های وسیعی بودند که خودروها به صورت منظم در آن پارک می‌شدند. با توجه به اینک